อยากใช้ภาพหรือเพลงเก่า แต่หาเจ้าของลิขสิทธิ์ไม่เจอ…ใช้ได้เลยไหม?
หลายคนเจอภาพเก่า เพลงเก่า หรือคลิปเก่าที่น่าสนใจ แต่ไม่มีชื่อผู้สร้าง ไม่มีข้อมูลติดต่อ และค้นหาเท่าไรก็ไม่เจอว่าใครเป็นเจ้าของ
จึงคิดว่า “ไม่มีใครแสดงตัว ก็น่าจะนำไปใช้ได้”
คำตอบคือ อย่าเพิ่งสรุปแบบนั้นครับ เพราะการตามหาเจ้าของไม่พบ ไม่ได้แปลว่าผลงานไม่มีลิขสิทธิ์ หรือเราได้รับอนุญาตแล้ว
วันนี้ ผมสรุปวิธีตรวจเบื้องต้นให้เข้าใจง่าย ๆ
ของเก่า ไม่ได้แปลว่าหมดลิขสิทธิ์
อายุการคุ้มครองต้องดูหลายเรื่อง เช่น
1. เป็นงานประเภทใด ภาพถ่าย เพลง ภาพยนตร์ หรือสิ่งบันทึกเสียง
2. ใครเป็นผู้สร้างสรรค์หรือเจ้าของสิทธิ
3. สร้างหรือเผยแพร่ครั้งแรกเมื่อใด
4. มีการโอนสิทธิหรือมีผู้ดูแลสิทธิแทนหรือไม่
เพียงเห็นว่างานถูกสร้างมานาน หรือไม่มีชื่อเจ้าของติดอยู่กับไฟล์ ยังไม่พอที่จะสรุปว่านำไปใช้ได้อย่างอิสระครับ
ลองตามหาอย่างเป็นระบบก่อน
1. ตรวจต้นทางของไฟล์
ย้อนดูว่าได้ภาพหรือเพลงมาจากเว็บไซต์ หนังสือ แผ่นเสียง คลังภาพ หรือบัญชีใด อย่าเริ่มค้นจากไฟล์ที่ถูกส่งต่อหลายทอดเพียงอย่างเดียว
2. ค้นชื่อและข้อมูลประกอบ
ตรวจเครดิต ลายน้ำ metadata ชื่อผู้เผยแพร่ ค่ายเพลง สำนักพิมพ์ ผู้ถ่ายภาพ หรือหน่วยงานที่เก็บต้นฉบับ
3. ติดต่อผู้ที่อาจเกี่ยวข้อง
สอบถามผู้เผยแพร่ ผู้ผลิต ผู้จัดจำหน่าย ทายาท ตัวแทน หรือองค์กรจัดเก็บสิทธิ พร้อมเก็บหลักฐานการติดต่อและคำตอบไว้
4. ตรวจเงื่อนไขการใช้
ถ้าพบงานในคลังออนไลน์ ให้ดูใบอนุญาต ขอบเขตการใช้เชิงพาณิชย์ การดัดแปลง การให้เครดิต และข้อจำกัดอื่นให้ครบ
ตามหาแล้วยังไม่พบ ทำอย่างไรต่อ?
กรมทรัพย์สินทางปัญญามีช่องทาง “ตามหาเจ้าของลิขสิทธิ์” สำหรับผู้ประกอบการที่พยายามสืบหาแล้วแต่ยังไม่พบ โดยสามารถแจ้งความประสงค์และข้อมูลงาน เพื่อให้กรมฯ ช่วยประกาศตามหาเจ้าของผ่านเว็บไซต์
แต่ต้องเข้าใจให้ตรงกันว่า การประกาศตามหาเป็นช่องทางเพิ่มโอกาสให้พบเจ้าของ ไม่ใช่ใบอนุญาต และไม่ทำให้เกิดสิทธิใช้ผลงานโดยอัตโนมัติ
จำง่าย ๆ ครับ
“หาเจ้าของไม่เจอ” คือสถานะของการค้นหา
ไม่ใช่สถานะทางกฎหมายของผลงาน
ก่อนนำภาพ เพลง หรือคลิปเก่าไปโพสต์ ทำโฆษณา ผลิตสินค้า หรือใช้สร้างรายได้ ควรตรวจสถานะสิทธิ แหล่งที่มา อายุการคุ้มครอง และขอบเขตการอนุญาตให้รอบคอบ
หากคุณมีผลงานที่ต้องการใช้ แต่ยังไม่แน่ใจว่าใครเป็นเจ้าของหรือควรดำเนินการอย่างไร
ปรึกษา PATENTTHAI เพื่อช่วยตรวจสอบข้อมูลและวางแนวทางที่เหมาะสมกับธุรกิจของคุณได้ครับ
*เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไป สถานะลิขสิทธิ์และการใช้ได้หรือไม่ขึ้นอยู่กับประเภทงาน อายุการคุ้มครอง แหล่งกำเนิด ใบอนุญาต ข้อยกเว้นตามกฎหมาย และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี