ใส่ขนาดจริงลงในรูปสิทธิบัตรการออกแบบ จะจำกัดขอบเขตความคุ้มครองหรือไม่?
คำตอบสั้น ๆ : คือ ไม่ควรใส่ขนาดจริงลงในภาพแสดงแบบ เพราะสิทธิบัตรการออกแบบคุ้มครอง "หน้าตา" ของสินค้า ไม่ได้คุ้มครอง "ขนาด" ถ้าใส่ตัวเลขลงไป คู่แข่งอาจใช้เป็นข้ออ้างว่าความคุ้มครองครอบคลุมแค่สินค้าที่มีขนาดตามนั้น ทำให้ป้องกันการลอกเลียนแบบได้ยากขึ้น
สิทธิบัตรการออกแบบคุ้มครองอะไร?
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ คุ้มครอง รูปร่าง ลวดลาย หรือสีสัน ที่ทำให้สินค้ามีหน้าตาโดดเด่นไม่เหมือนใคร เช่น เส้นโค้งของพนักเก้าอี้ ทรงขวดน้ำหอม หรือลายบนแก้วกาแฟ
สิ่งที่ใช้กำหนดว่าคุณได้รับความคุ้มครองแค่ไหน คือ ภาพแสดงแบบ ที่ยื่นไปกับคำขอ พูดง่าย ๆ ว่า ภาพเป็นตัวบอกขอบเขตสิทธิของคุณ อะไรที่อยู่ในภาพ ก็อาจถูกตีความว่าเป็นส่วนหนึ่งของแบบที่ขอรับความคุ้มครองด้วย
ทำไมการใส่ขนาดจริงถึงเป็นความเสี่ยง?
ลองนึกภาพว่าคุณออกแบบเก้าอี้ทรงสวย แล้วใส่ตัวเลขในภาพว่า กว้าง 45 ซม. สูง 80 ซม. ลึก 50 ซม.
ต่อมามีคู่แข่งทำเก้าอี้หน้าตาเหมือนกันเป๊ะ แต่สูง 90 ซม. และกว้าง 50 ซม. เมื่อคุณจะดำเนินคดี อีกฝ่ายอาจโต้แย้งว่า "สิทธิบัตรของคุณระบุขนาดไว้ชัดเจน สินค้าของเราขนาดไม่ตรง จึงไม่ได้ละเมิด"
แม้สุดท้ายศาลมักจะดูจาก ภาพรวมของรูปลักษณ์ ว่าเหมือนหรือคล้ายจนคนทั่วไปสับสนได้หรือไม่ แต่การมีตัวเลขอยู่ในภาพก็เปิดช่องให้เกิดข้อถกเถียงที่ไม่จำเป็น เสียทั้งเวลาและค่าใช้จ่าย
ปัญหาอื่นที่อาจตามมา ได้แก่
-ความคุ้มครองดูแคบลง สินค้ารุ่นเล็กหรือรุ่นใหญ่ของคู่แข่งอาจหลุดออกไปได้ง่ายขึ้น
-ถูกเจ้าหน้าที่สั่งแก้ไข เพราะภาพแสดงแบบตามแนวปฏิบัติทั่วไปควรแสดงเฉพาะรูปร่างลักษณะ ไม่ควรมีเส้นบอกขนาด ตัวเลข หรือข้อความที่ไม่จำเป็น ทำให้ขั้นตอนรับจดทะเบียนช้าลง
-เสียความยืดหยุ่นทางธุรกิจ ถ้าวันหนึ่งคุณอยากผลิตรุ่นสำหรับเด็กหรือรุ่นไซซ์ใหญ่ ก็อาจเกิดคำถามว่ารุ่นใหม่ยังอยู่ในขอบเขตสิทธิบัตรเดิมหรือไม่
ถ้าไม่ใส่ขนาด แล้วจะสื่อสารแบบให้ชัดได้อย่างไร?
สิ่งที่สำคัญกว่าตัวเลข คือ สัดส่วน และ มุมมองที่ครบถ้วน แนวทางที่แนะนำมีดังนี้
1. ทำภาพให้ครบทุกด้าน
โดยทั่วไปควรมีภาพด้านหน้า ด้านหลัง ด้านซ้าย ด้านขวา ด้านบน ด้านล่าง และภาพมุมมองสามมิติ เพื่อให้เห็นรูปทรงชัดเจนทุกมุม
2. รักษาสัดส่วนให้สม่ำเสมอ
ทุกภาพต้องสอดคล้องกัน ถ้าภาพด้านหน้าขาเก้าอี้ยาว แต่ภาพด้านข้างขาสั้นกว่า อาจถูกมองว่าภาพขัดแย้งกันเอง
3. ตัดเส้นบอกขนาดและข้อความออก
ลบลูกศร ตัวเลข หน่วยวัด และคำอธิบายที่เขียนลงบนภาพออกทั้งหมด ให้เหลือแต่ตัวสินค้า
4. เก็บข้อมูลขนาดไว้ที่อื่น
ขนาดจริงยังมีประโยชน์สำหรับการผลิตและการตลาด ให้เก็บไว้ในแบบผลิตหรือสเปกสินค้าแยกต่างหาก ไม่จำเป็นต้องใส่ในคำขอรับสิทธิบัตร
5. คิดเรื่องส่วนที่ไม่ต้องการคุ้มครอง
บางครั้งเราอยากคุ้มครองแค่บางส่วน เช่น เฉพาะพนักพิง ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญว่าจะแสดงส่วนอื่นอย่างไรให้ไม่ไปจำกัดสิทธิของตัวเอง
ขนาดเคยมีผลต่อสิทธิบัตรการออกแบบบ้างไหม?
มีบ้างในบางกรณี เช่น เมื่อการเปลี่ยนขนาดทำให้ หน้าตาโดยรวมเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน หรือทำให้สินค้ากลายเป็นของคนละประเภท แต่โดยหลักแล้ว การย่อหรือขยายสินค้าที่หน้าตาเหมือนเดิม มักไม่ได้ทำให้แบบนั้นกลายเป็นแบบใหม่ นี่จึงเป็นอีกเหตุผลว่าทำไมการผูกสิทธิของเราไว้กับตัวเลขขนาด จึงไม่ได้ช่วยอะไร มีแต่เพิ่มช่องโหว่
สรุป
สิทธิบัตรการออกแบบคือการปกป้อง "หน้าตา" ของสินค้า ไม่ใช่ "ขนาด" การใส่ตัวเลขลงในภาพอาจดูเหมือนทำให้แบบชัดเจนขึ้น แต่จริง ๆ แล้วอาจทำให้สิทธิของคุณแคบลงและเปิดช่องให้คู่แข่งเลี่ยงได้ ทางที่ดีคือทำภาพให้ครบทุกมุม สัดส่วนถูกต้อง และไม่มีเส้นหรือตัวเลขบอกขนาด
หากไม่แน่ใจว่าภาพแสดงแบบของคุณพร้อมยื่นหรือยัง ปรึกษาทีม PatentThai ได้ที่ โทร 085-498-2997 หรือ LINE: @patentthai