ส่งแบบให้โรงงานทำต้นแบบก่อนยื่นสิทธิบัตร ต้องป้องกันความใหม่อย่างไร?
นักประดิษฐ์และเจ้าของธุรกิจหลายคนมีไอเดียดี ออกแบบชิ้นงานเสร็จแล้ว อยากเห็นของจริงก่อนจึงส่งแบบให้โรงงานขึ้นต้นแบบ แต่จุดนี้เองที่หลายคนพลาดโดยไม่รู้ตัว เพราะถ้าแบบหลุดออกไปสู่สาธารณะก่อนยื่นคำขอ สิ่งประดิษฐ์อาจ "เสียความใหม่" และจดสิทธิบัตรไม่ได้อีกเลย
"ความใหม่" ในสิทธิบัตรคืออะไร?
ความใหม่ (Novelty) คือเงื่อนไขสำคัญที่สุดข้อหนึ่งของการจดสิทธิบัตรและอนุสิทธิบัตร หมายความว่า สิ่งประดิษฐ์นั้นต้องยังไม่เคยถูกเปิดเผย ใช้ หรือขายต่อสาธารณะมาก่อนวันยื่นคำขอ
พูดง่าย ๆ คือ ถ้าคนทั่วไปเคยเห็นหรือเข้าถึงรายละเอียดของงานคุณได้ก่อนวันยื่น ผู้ตรวจสอบอาจถือว่างานนั้น "ไม่ใหม่แล้ว" แม้คนที่เปิดเผยจะเป็นตัวเจ้าของเองก็ตาม
ส่งแบบให้โรงงาน ทำให้เสียความใหม่หรือไม่?
คำตอบสั้น ๆ: ไม่เสียเสมอไป ถ้าการส่งแบบนั้นเป็นการเปิดเผยแบบ "ลับ" ภายใต้ข้อตกลงรักษาความลับ
ปัญหาจริงไม่ได้อยู่ที่การส่งแบบ แต่อยู่ที่สิ่งที่อาจเกิดขึ้นหลังจากนั้น เช่น
-โรงงานนำชิ้นงานไปโชว์ลูกค้ารายอื่นเป็นผลงาน
-พนักงานถ่ายรูปลงโซเชียลมีเดีย
-โรงงานผลิตขายเองหรือส่งต่อแบบให้คนอื่น
-ไม่มีหลักฐานว่าตกลงกันไว้ว่าเป็นความลับ
ถ้าเกิดเหตุเหล่านี้ คุณอาจต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายพิสูจน์ภายหลัง หรือในกรณีแย่ที่สุดคือจดไม่ได้เลย
7 วิธีป้องกันความใหม่ก่อนส่งแบบให้โรงงาน
1. ยื่นคำขอก่อน แล้วค่อยทำต้นแบบ (ปลอดภัยที่สุด)
ประเทศไทยใช้ระบบ "ใครยื่นก่อนได้สิทธิ์ก่อน" ถ้ารายละเอียดของงานชัดเจนพอจะเขียนคำขอได้แล้ว การยื่นก่อนคือการล็อกวันที่ไว้ให้ตัวเอง จากนั้นจะส่งแบบให้ใครก็กังวลน้อยลงมาก หากงานยังไม่นิ่ง อาจพิจารณายื่นอนุสิทธิบัตรซึ่งขั้นตอนไวกว่า แล้ววางแผนต่อยอดภายหลัง
2. เซ็นสัญญารักษาความลับ (NDA) ก่อนส่งไฟล์ใด ๆ
NDA ที่ดีควรระบุว่าข้อมูลใดเป็นความลับ ห้ามเปิดเผยหรือนำไปใช้ผลิตให้ผู้อื่น ห้ามถ่ายรูปหรือนำไปโปรโมต และระบุบทลงโทษหากผิดสัญญา อย่าใช้แค่การตกลงปากเปล่าหรือข้อความแชต
3. ตกลงเรื่องความเป็นเจ้าของให้ชัด
ระหว่างทำต้นแบบ โรงงานมักแนะนำการปรับปรุงงาน ควรเขียนไว้ในสัญญาว่าการปรับปรุงที่เกิดจากงานของคุณ รวมถึงแม่พิมพ์และไฟล์ที่เกี่ยวข้อง เป็นสิทธิ์ของผู้ว่าจ้าง เพื่อไม่ให้มีข้อโต้แย้งว่าใครเป็นผู้ประดิษฐ์
4. ส่งเฉพาะข้อมูลที่จำเป็น
ส่งเฉพาะแบบชิ้นส่วนที่โรงงานต้องผลิตจริง ไม่ต้องอธิบายหลักการทำงานทั้งหมด ถ้างานมีหลายชิ้นส่วน อาจแยกจ้างหลายโรงงาน เพื่อไม่ให้รายใดรายหนึ่งเห็นภาพรวมของสิ่งประดิษฐ์
5. ระบุ "ลับ" บนทุกเอกสาร
ใส่คำว่า "ลับ / CONFIDENTIAL" พร้อมชื่อเจ้าของบนแบบ ไฟล์ CAD และอีเมลทุกฉบับ เป็นหลักฐานชัดเจนว่าข้อมูลนี้ไม่ได้ตั้งใจเปิดเผยต่อสาธารณะ
6. เก็บหลักฐานทุกขั้นตอน
เก็บอีเมล ใบเสนอราคา สัญญา และบันทึกการส่งไฟล์ที่มีวันที่ชัดเจน หลักฐานเหล่านี้ช่วยพิสูจน์ว่าคุณเป็นผู้คิดค้นและเปิดเผยอย่างมีเงื่อนไขลับ
7. ห้ามโพสต์ ห้ามโชว์ ห้ามเปิดขาย จนกว่าจะยื่นคำขอ
ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดไม่ได้มาจากโรงงาน แต่มาจากเจ้าของเองที่ตื่นเต้นจนถ่ายรูปต้นแบบลงเพจ ออกบูธ หรือรับพรีออเดอร์ก่อนยื่น ซึ่งเป็นการเปิดเผยต่อสาธารณะโดยตรง
ถ้าเผลอเปิดเผยไปแล้ว ยังมีทางแก้ไหม?
กฎหมายสิทธิบัตรไทยมีข้อยกเว้นบางกรณี เช่น การเปิดเผยที่เกิดจากการถูกนำข้อมูลไปโดยมิชอบ หรือการนำไปแสดงในงานนิทรรศการบางประเภท หากยื่นคำขอภายในระยะเวลาที่กฎหมายกำหนด แต่ข้อยกเว้นนี้มีเงื่อนไขเฉพาะและพิสูจน์ยาก จึงไม่ควรใช้เป็นแผนหลัก หากสงสัยว่างานถูกเปิดเผยแล้ว ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญโดยเร็วที่สุด
สรุป
การทำต้นแบบไม่ใช่เรื่องผิด แต่ต้องทำอย่างมีแผน หลักง่าย ๆ คือ ยื่นก่อนได้ยิ่งดี ถ้ายังไม่ยื่นต้องมี NDA ส่งข้อมูลเท่าที่จำเป็น เก็บหลักฐาน และห้ามเปิดเผยต่อสาธารณะเด็ดขาด เพียงเท่านี้ไอเดียของคุณก็จะยังเป็นของคุณ
หากกำลังจะส่งแบบให้โรงงาน หรือไม่แน่ใจว่างานของคุณยังมีความใหม่อยู่หรือไม่ ปรึกษาทีม PATENTTHAI Patent & Law Firm ได้ที่
📞 085-498-2997 | LINE: @patentthai