ทำไมการโพสต์รูปถึงทำให้แบบ "ไม่ใหม่"?
สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์คุ้มครอง "รูปร่างหน้าตา" ของสินค้า เช่น ทรงเก้าอี้ ลวดลายแก้ว หรือดีไซน์ขวดบรรจุภัณฑ์ เงื่อนไขสำคัญที่สุดคือแบบนั้นต้อง "ใหม่" ณ วันที่ยื่นคำขอ
ตามกฎหมายสิทธิบัตรไทย แบบผลิตภัณฑ์จะไม่ถือว่าใหม่ ถ้ามีการเปิดเผยภาพหรือรายละเอียดของแบบนั้นในเอกสารหรือสิ่งพิมพ์ก่อนวันยื่นคำขอ ไม่ว่าจะในไทยหรือต่างประเทศ หรือแบบนั้นเป็นที่รู้จักแพร่หลายแล้ว
ในยุคนี้ โพสต์บนโซเชียลมีเดียหรือหน้าร้านออนไลน์ก็คือ "การเปิดเผยต่อสาธารณะ" ดี ๆ นี่เอง ใครก็เข้าไปดูได้ และมีวันที่ระบุชัดเจน เจ้าหน้าที่ตรวจสอบหรือคู่แข่งจึงหยิบมาใช้เป็นหลักฐานได้ง่ายมาก
ที่หลายคนเข้าใจผิดคือ "ก็เราเป็นคนออกแบบเอง โพสต์เองจะผิดได้ยังไง" ความจริงคือกฎหมายไม่ได้ดูว่าใครเป็นคนเปิดเผย แต่ดูว่าแบบนั้นถูกเปิดเผยไปแล้วหรือยัง แม้เจ้าของจะโพสต์เองก็ทำให้แบบของตัวเองหมดความใหม่ได้
ตัวอย่างการกระทำที่เสี่ยง
-โพสต์รูปสินค้าตัวอย่างเพื่อ "เทสตลาด" ก่อนผลิตจริง
-ลงรูปในหน้าร้าน Shopee หรือ Lazada แบบพรีออเดอร์
-ทำคลิปรีวิวหรือคลิปเบื้องหลังการออกแบบลง TikTok หรือ YouTube
-ส่งรูปให้อินฟลูเอนเซอร์หรือสื่อนำไปลงก่อน
-นำสินค้าไปออกบูธหรือวางขายจริงก่อนยื่นคำขอ
-ส่งแบบให้ผู้ผลิตหรือคู่ค้าโดยไม่มีสัญญารักษาความลับ
โพสต์ไปแล้ว ยังมีทางแก้ไหม?
ต้องพูดตรง ๆ ว่ากฎหมายไทยมีข้อยกเว้นเรื่องนี้น้อยมาก ข้อยกเว้นที่มีอยู่ใช้ได้เฉพาะบางกรณี เช่น การเปิดเผยที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบของผู้อื่น หรือการนำไปแสดงในงานนิทรรศการบางประเภทตามที่กฎหมายกำหนดภายในระยะเวลาจำกัด ส่วนการโพสต์ขายของหรือโพสต์โปรโมตทั่วไป มักไม่เข้าข้อยกเว้น
อย่างไรก็ตาม แต่ละกรณีมีรายละเอียดต่างกัน เช่น โพสต์นั้นเห็นแบบชัดแค่ไหน เป็นแบบเดียวกันทุกจุดหรือไม่ หรือมีส่วนที่ยังไม่เปิดเผยที่อาจนำมาปรับเป็นแบบใหม่ได้หรือเปล่า ทางที่ดีที่สุดคือรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิบัตรโดยเร็ว อย่ายื่นเองโดยไม่ประเมินก่อน เพราะอาจเสียทั้งเงินและเวลา
ลำดับที่ถูกต้อง: ยื่นก่อน โพสต์ทีหลัง
1.ออกแบบให้เสร็จ และเก็บไฟล์ภาพไว้เป็นความลับ
2.ตรวจค้นก่อน ว่ามีแบบที่คล้ายกันจดไว้แล้วหรือไม่
3.ยื่นคำขอสิทธิบัตรการออกแบบ ที่กรมทรัพย์สินทางปัญญา
4.เมื่อได้วันยื่นคำขอแล้ว จึงค่อยโพสต์ โปรโมต หรือวางขายได้อย่างสบายใจ
จำไว้ว่า "วันยื่นคำขอ" คือเส้นแบ่งสำคัญ อะไรที่เปิดเผยหลังวันนี้จะไม่ทำลายความใหม่ของคำขอที่ยื่นไปแล้ว
ถ้าต้องส่งแบบให้คนอื่นดูก่อนยื่น เช่น โรงงานหรือนักลงทุน ควรทำสัญญารักษาความลับ (NDA) ทุกครั้ง เพื่อไม่ให้ถือเป็นการเปิดเผยต่อสาธารณะ
สรุป
การโพสต์ภาพสินค้าก่อนยื่นสิทธิบัตรการออกแบบ ทำให้แบบของคุณเสี่ยงหมดความใหม่ และอาจเสียสิทธิ์คุ้มครองไปตลอด กฎง่าย ๆ ที่ควรจำคือ "ยื่นก่อน โพสต์ทีหลัง" หากโพสต์ไปแล้วหรือไม่แน่ใจว่าแบบของคุณยังจดได้หรือไม่ ควรรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญก่อนตัดสินใจ
📞 ปรึกษา PATENTTHAI ได้ที่ 085-498-2997
💬 LINE: @patentthai