รับมรดกลิขสิทธิ์แล้ว สัญญาอนุญาตเดิมยังต้องตรวจอะไร?

รับมรดกลิขสิทธิ์แล้ว สัญญาอนุญาตเดิมยังต้องตรวจอะไรบ้าง? เช็กลิสต์สำหรับทายาท

คำตอบสั้น: เมื่อรับมรดกลิขสิทธิ์ สัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ (License) ที่เจ้าของเดิมทำไว้ส่วนใหญ่ ไม่ได้สิ้นสุดลงเอง แต่จะตกทอดมาถึงทายาท ทั้งสิทธิรับค่าตอบแทนและหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติตามสัญญา ทายาทจึงควรตรวจ 7 เรื่องสำคัญ ได้แก่ ระยะเวลาสัญญา ขอบเขตการใช้ ค่าตอบแทน เงื่อนไขเลิกสัญญา สิทธิพิเศษ (Exclusive) การละเมิดที่ค้างอยู่ และการแจ้งเปลี่ยนผู้รับเงิน

ลิขสิทธิ์ตกทอดเป็นมรดกได้จริงไหม?

ได้ครับ ตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ลิขสิทธิ์เป็นทรัพย์สินที่ตกทอดทางมรดกได้ และการรับโอนทางมรดกไม่จำเป็นต้องทำหนังสือสัญญาโอนเหมือนการโอนแบบอื่น

ส่วนอายุการคุ้มครอง โดยทั่วไปลิขสิทธิ์จะคุ้มครองตลอดชีวิตผู้สร้างสรรค์ และต่อไปอีก 50 ปีนับแต่ผู้สร้างสรรค์เสียชีวิต แปลว่าทายาทยังมีเวลาอีกหลายสิบปีที่จะได้ประโยชน์จากงานนั้น

ทำไมสัญญาอนุญาตเดิมถึงยังมีผลกับทายาท?

ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กองมรดกไม่ได้มีแค่ทรัพย์สิน แต่รวมถึง สิทธิ หน้าที่ และความรับผิด ของผู้ตายด้วย (เว้นแต่เป็นเรื่องเฉพาะตัวจริง ๆ)

พูดง่าย ๆ คือ ถ้าคุณพ่อเคยให้สำนักพิมพ์พิมพ์หนังสือของท่านไว้ 5 ปี ทายาทจะรับทั้ง “สิทธิได้ค่าลิขสิทธิ์” และ “หน้าที่ต้องให้สำนักพิมพ์ใช้งานต่อจนครบสัญญา” จะยกเลิกเอาดื้อ ๆ ไม่ได้ ถ้าสัญญาไม่ได้เขียนให้เลิกได้

เช็กลิสต์ 7 ข้อ ที่ทายาทต้องตรวจในสัญญาอนุญาตเดิม

1. สัญญาเหลืออายุเท่าไร และต่ออายุอัตโนมัติไหม

ดูวันเริ่ม วันสิ้นสุด และมีข้อ “ต่ออายุอัตโนมัติ” หรือไม่ หลายสัญญาต่อเองถ้าไม่แจ้งยกเลิกล่วงหน้า หากพลาดกำหนดแจ้ง อาจถูกผูกต่ออีกหลายปี

2. เป็นสัญญาแบบ Exclusive หรือ Non-exclusive

-Exclusive: ให้สิทธิผู้รับอนุญาตรายเดียว ทายาทจะนำงานไปให้คนอื่นใช้ซ้ำไม่ได้ในช่วงสัญญา
-Non-exclusive: ทายาทยังอนุญาตให้รายอื่นใช้เพิ่มได้

ข้อนี้สำคัญมาก เพราะกำหนดว่าคุณต่อยอดรายได้จากงานได้แค่ไหน

3. ขอบเขตการใช้งาน

ตรวจว่าอนุญาตให้ใช้ทำอะไร (พิมพ์ เผยแพร่ออนไลน์ ดัดแปลง ทำภาพยนตร์) ใช้ในประเทศไหน และอนุญาตต่อช่วง (Sublicense) ได้หรือไม่ ถ้าผู้รับอนุญาตใช้เกินขอบเขต อาจถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

4. ค่าตอบแทนและการตรวจสอบบัญชี

-ค่าลิขสิทธิ์เป็นแบบเหมาจ่าย หรือคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ (Royalty)
-รอบการจ่ายและยอดค้างจ่ายก่อนเจ้าของเดิมเสียชีวิต
-สัญญาให้สิทธิขอตรวจยอดขายหรือบัญชีหรือไม่

ยอดค้างจ่ายถือเป็นส่วนหนึ่งของกองมรดก ต้องติดตามให้ครบ

5. เงื่อนไขเลิกสัญญาเมื่อเจ้าของเสียชีวิต

บางสัญญาเขียนไว้ชัดว่า “สิ้นสุดเมื่อผู้อนุญาตถึงแก่ความตาย” หรือให้สิทธิฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งบอกเลิกได้ ถ้ามีข้อนี้ ทายาทอาจได้โอกาสเจรจาเงื่อนไขใหม่ที่ดีกว่าเดิม

6. มีการละเมิดหรือข้อพิพาทค้างอยู่ไหม

ตรวจว่ามีใครละเมิดงานอยู่ หรือมีคดีที่เจ้าของเดิมฟ้องค้างไว้หรือไม่ รวมถึงผู้รับอนุญาตผิดสัญญา (เช่น จ่ายเงินช้า ใช้เกินสิทธิ) ทายาทสามารถเข้ามาดำเนินการต่อได้ แต่ควรรีบทำเพราะคดีมีอายุความ

7. แจ้งเปลี่ยนคู่สัญญาและผู้รับเงิน

ส่งหนังสือแจ้งผู้รับอนุญาตทุกรายว่าเจ้าของเปลี่ยนเป็นใคร พร้อมแนบเอกสาร เช่น ใบมรณบัตร คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก หรือบันทึกแบ่งมรดก และระบุบัญชีรับเงินใหม่ หากงานเคยจดแจ้งข้อมูลลิขสิทธิ์ไว้กับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ควรปรับข้อมูลให้เป็นปัจจุบันด้วย

ถ้ามีทายาทหลายคน ต้องระวังอะไร?

เมื่อทายาทหลายคนรับมรดกลิขสิทธิ์ร่วมกัน จะกลายเป็น เจ้าของร่วม ปัญหาที่เจอบ่อยคือ คนหนึ่งอยากต่อสัญญา อีกคนอยากเลิก หรือแบ่งค่าลิขสิทธิ์ไม่ลงตัว

ทางที่ดีคือทำ ข้อตกลงระหว่างทายาท เป็นลายลักษณ์อักษร กำหนดว่าใครเป็นตัวแทนเจรจา แบ่งรายได้สัดส่วนเท่าไร และการทำสัญญาใหม่ต้องได้รับความยินยอมจากใครบ้าง

สิทธิทางศีลธรรมของผู้สร้างสรรค์ยังอยู่ไหม?

ยังอยู่ครับ แม้ผู้สร้างสรรค์จะเสียชีวิตแล้ว ทายาทยังมีสิทธิปกป้องไม่ให้ใครบิดเบือน ตัดทอน หรือดัดแปลงงานจนเสียชื่อเสียงของผู้สร้างสรรค์ และให้มีการระบุชื่อผู้สร้างสรรค์ตลอดอายุการคุ้มครองลิขสิทธิ์

สรุป

รับมรดกลิขสิทธิ์ไม่ใช่แค่ “ได้รายได้เพิ่ม” แต่ได้รับ “สัญญาและหน้าที่” ที่เจ้าของเดิมทำไว้มาด้วย การตรวจสัญญาอนุญาตตั้งแต่ต้นช่วยกันรายได้รั่วไหล ป้องกันข้อพิพาทระหว่างทายาท และเปิดโอกาสต่อยอดงานในอนาคต

หากไม่แน่ใจว่าสัญญาเดิมมีจุดเสี่ยงตรงไหน ปรึกษาทีม PATENTTHAI patent & law firm ได้ที่ โทร 085-498-2997 หรือ LINE: @patentthai