เอกสารราชการไม่มีลิขสิทธิ์ แล้วคัดอินโฟกราฟิกที่คนอื่นออกแบบจากเอกสารนั้นได้ไหม?

เอกสารราชการไม่มีลิขสิทธิ์ แล้วคัดอินโฟกราฟิกที่คนอื่นออกแบบจากเอกสารนั้นได้ไหม?

คำตอบสั้น ๆ คือไม่ได้ แม้ข้อมูลต้นทางจะมาจากเอกสารราชการที่ไม่มีลิขสิทธิ์ อินโฟกราฟิกที่คนอื่นออกแบบขึ้นก็เป็น "งานสร้างสรรค์ของเขาเอง" จึงมีลิขสิทธิ์ ถ้าคัดลอกไปใช้โดยไม่ได้รับอนุญาต อาจเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ได้

หลายคนเข้าใจผิดเรื่องนี้ เพราะคิดว่าเมื่อข้อมูลใช้ได้ฟรี รูปที่ทำจากข้อมูลนั้นก็ต้องใช้ได้ฟรีด้วย มาดูกันว่าเส้นแบ่งอยู่ตรงไหน

เอกสารราชการแบบไหนที่ "ไม่มีลิขสิทธิ์"?

พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 7 กำหนดงานบางประเภทที่กฎหมายไม่คุ้มครอง เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงได้อย่างเสรี ได้แก่

-ข่าวประจำวัน และข้อเท็จจริงที่เป็นเพียงข่าวสาร
-รัฐธรรมนูญ และกฎหมายต่าง ๆ
-ระเบียบ ข้อบังคับ ประกาศ คำสั่ง คำชี้แจง และหนังสือโต้ตอบของหน่วยงานรัฐ
-คำพิพากษา คำสั่ง คำวินิจฉัย และรายงานทางการ
-คำแปลหรือการรวบรวมงานข้างต้นที่หน่วยงานรัฐจัดทำ

พูดง่าย ๆ คือ ตัวบทกฎหมาย ประกาศกระทรวง หรือคำพิพากษา เราหยิบมาใช้ อ้างอิง หรือเผยแพร่ต่อได้เลย

ทำไมอินโฟกราฟิกที่ทำจากเอกสารราชการถึงมีลิขสิทธิ์?

เพราะกฎหมายลิขสิทธิ์คุ้มครอง "วิธีการแสดงออก" ไม่ได้คุ้มครอง "ข้อมูล"

ลองนึกภาพว่าประกาศกระทรวงฉบับหนึ่งเป็นวัตถุดิบที่ใครก็หยิบได้ เมื่อนักออกแบบนำมาย่อยใหม่ เขาต้องเลือกว่าจะเน้นตรงไหน จัดเลย์เอาต์ เลือกสี วาดไอคอน ทำกราฟ และเรียบเรียงถ้อยคำให้อ่านง่าย ทั้งหมดนี้คือ ความคิดสร้างสรรค์ของเขา

ผลลัพธ์จึงเป็นงานใหม่ที่อาจเข้าข่าย งานศิลปกรรม และ/หรือ งานวรรณกรรม โดยเจ้าของลิขสิทธิ์คือผู้ออกแบบ หรือนายจ้าง/ผู้ว่าจ้าง ตามที่ตกลงกันไว้

สรุป:

✅ ข้อมูลในประกาศ ใช้ได้
❌ อินโฟกราฟิกที่คนอื่นออกแบบ ห้ามคัดลอกโดยไม่ได้รับอนุญาต

แล้วอินโฟกราฟิกที่หน่วยงานรัฐทำเองล่ะ?

จุดนี้หลายคนพลาด อินโฟกราฟิกที่หน่วยงานรัฐทำเพื่อประชาสัมพันธ์ ไม่ได้อยู่ในรายการของมาตรา 7 เสมอไป เพราะไม่ใช่ตัวประกาศหรือคำสั่งโดยตรง แต่เป็นสื่อที่ออกแบบขึ้นใหม่

ตาม มาตรา 14 งานที่สร้างขึ้นโดยการจ้างหรือตามคำสั่งของหน่วยงานรัฐ ลิขสิทธิ์อาจเป็นของหน่วยงานนั้น ก่อนนำไปใช้จึงควรเช็กเงื่อนไขการเผยแพร่ของหน่วยงาน หรือขออนุญาตให้ชัดเจน

ถ้าคัดลอกอินโฟกราฟิกไปใช้ มีโทษอะไรบ้าง?

การทำซ้ำ ดัดแปลง หรือเผยแพร่งานของคนอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ โดย มาตรา 69 กำหนดโทษไว้ดังนี้

-ละเมิดทั่วไป: ปรับ 20,000 – 200,000 บาท
-ละเมิดเพื่อการค้า: จำคุก 6 เดือน – 4 ปี หรือปรับ 100,000 – 800,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

นอกจากโทษอาญา เจ้าของงานยังฟ้องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งได้ด้วย

ระวัง! การใช้อินโฟกราฟิกบนเพจขายของ เว็บไซต์ธุรกิจ หรือโพสต์โปรโมตบริการ มีโอกาสถูกมองว่าเป็น "การกระทำเพื่อการค้า" ซึ่งโทษหนักกว่ามาก

แค่ลบโลโก้ เปลี่ยนสี หรือใส่เครดิต ช่วยได้ไหม?

ไม่ช่วย และบางกรณีอาจทำให้แย่ลง

-ลบโลโก้หรือลายน้ำ: ยังเป็นการทำซ้ำอยู่ และยิ่งแสดงเจตนาชัดขึ้น
-เปลี่ยนสีหรือฟอนต์แต่โครงเหมือนเดิม: อาจเป็นการ "ดัดแปลง" ซึ่งเป็นสิทธิ์ของเจ้าของเช่นกัน
-ใส่เครดิต: เป็นมารยาทที่ดี แต่ ไม่เท่ากับการขออนุญาต ถ้าเจ้าของไม่ยินยอมก็ยังละเมิดอยู่

มีกรณีที่ใช้ได้โดยไม่ต้องขออนุญาตไหม?

มี กฎหมายมีข้อยกเว้นเรื่อง "การใช้โดยชอบธรรม" (Fair Use) ตามมาตรา 32 เช่น การใช้เพื่อศึกษาวิจัยโดยไม่แสวงหากำไร การติชมหรือวิจารณ์ หรือการรายงานข่าวโดยระบุแหล่งที่มา

แต่มีเงื่อนไขสำคัญคือ ต้องไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์ตามปกติของเจ้าของ และไม่กระทบสิทธิ์ของเขาเกินสมควร การนำอินโฟกราฟิกทั้งชิ้นไปโพสต์บนเพจธุรกิจจึงมักไม่เข้าข่ายข้อยกเว้นนี้

วิธีใช้ข้อมูลจากเอกสารราชการให้ปลอดภัย

1.กลับไปอ่านเอกสารต้นฉบับ แล้วดึงข้อมูลมาเอง
2.ออกแบบอินโฟกราฟิกใหม่ทั้งหมด โดยใช้เลย์เอาต์ ภาพ และถ้อยคำของตัวเอง
3.อ้างอิงแหล่งที่มา เช่น ชื่อประกาศ เลขที่ และวันที่
4.ถ้าอยากใช้งานของคนอื่น ให้ขออนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษร หรือแชร์ผ่านปุ่มแชร์จากโพสต์ต้นทาง
5.ถ้าจ้างคนออกแบบ ให้ทำสัญญาระบุชัดว่าลิขสิทธิ์เป็นของใคร

สรุป

เอกสารราชการไม่มีลิขสิทธิ์ แต่ "งานออกแบบ" ที่คนอื่นสร้างจากเอกสารนั้นมีลิขสิทธิ์ ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือกลับไปใช้ข้อมูลจากต้นฉบับ แล้วสร้างสรรค์งานของตัวเองขึ้นมาใหม่

หากไม่แน่ใจว่างานที่จะใช้ละเมิดลิขสิทธิ์หรือไม่ หรือถูกกล่าวหาว่าละเมิด ปรึกษา Patent Thai (patent & law firm) ได้ที่
📞 085-498-2997 | LINE: @patentthai