ซื้อสินค้ามีสิทธิบัตรมาโดยชอบแล้ว เจ้าของสิทธิห้ามขายต่อได้ทุกกรณีไหม?
คำตอบสั้น ๆ: ไม่ได้ทุกกรณีครับ ถ้าคุณซื้อสินค้าที่ผลิตหรือขายโดยได้รับอนุญาตจากเจ้าของสิทธิบัตร คุณมีสิทธินำไปใช้ ขายต่อ หรือแม้แต่นำเข้ามาขายในไทยได้ โดยไม่ถือว่าละเมิดสิทธิบัตร หลักนี้เรียกว่า "การสิ้นสิทธิ" (Exhaustion of Rights) ตามมาตรา 36 วรรคสอง (7) แห่ง พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522
แต่… ยังมีบางกรณีที่เจ้าของสิทธิเอาผิดได้ ซึ่งคนขายของออนไลน์และผู้นำเข้าควรรู้ไว้
สิทธิบัตรคุ้มครองอะไร?
สิทธิบัตรให้สิทธิเจ้าของ "แต่เพียงผู้เดียว" ในการผลิต ใช้ ขาย มีไว้เพื่อขาย เสนอขาย และนำเข้าสินค้าตามสิทธิบัตร คนอื่นจะทำสิ่งเหล่านี้ไม่ได้ถ้าไม่ได้รับอนุญาต
ฟังดูเหมือนเจ้าของสิทธิคุมได้ทุกอย่าง แต่กฎหมายก็วางขอบเขตไว้ เพื่อไม่ให้เจ้าของสิทธิได้ประโยชน์ซ้ำซ้อนจากสินค้าชิ้นเดียว
"การสิ้นสิทธิ" คืออะไร? อธิบายแบบง่าย
ลองนึกภาพแบบนี้ครับ
บริษัท A มีสิทธิบัตรเครื่องปั่นรุ่นพิเศษ แล้วขายเครื่องปั่นให้คุณ 1 เครื่อง บริษัท A ได้เงินจากการขายชิ้นนั้นไปแล้ว
เมื่อสินค้า "ชิ้นนั้น" ถูกขายออกไปอย่างถูกต้อง สิทธิของเจ้าของสิทธิบัตรเหนือสินค้าชิ้นนั้นก็ถือว่า "จบ" คุณจะใช้เอง ขายต่อมือสอง หรือขายผ่าน Shopee / Lazada ก็ทำได้ บริษัท A จะมาห้ามหรือเรียกค่าตอบแทนซ้ำไม่ได้
ซื้อจากต่างประเทศแล้วนำเข้ามาขายในไทยได้ไหม?
ได้ ถ้าเป็นสินค้าแท้ กฎหมายไทยครอบคลุมถึง "การนำเข้า" ด้วย หมายความว่า ถ้าสินค้าถูกผลิตหรือขายโดยได้รับความยินยอมจากเจ้าของสิทธิบัตร แม้จะซื้อมาจากต่างประเทศ ก็นำเข้ามาขายในไทยได้ เรียกกันว่า การนำเข้าซ้อน (Parallel Import)
ตัวอย่าง: ซื้อเครื่องมือแท้จากญี่ปุ่นที่ราคาถูกกว่า แล้วนำเข้ามาขายในไทย ในแง่สิทธิบัตรถือว่าไม่ละเมิด
4 กรณีที่ต้องระวัง : เจ้าของสิทธิยังเอาผิดได้
1. สินค้าไม่ได้ผลิตโดยได้รับอนุญาต
ถ้าสินค้าเป็นของก๊อป ของเลียนแบบ หรือโรงงานผลิตเกินโควตาโดยไม่ได้รับอนุญาต หลักการสิ้นสิทธิจะ ใช้ไม่ได้ แม้คุณจะจ่ายเงินซื้อมาจริง ก็อาจถือว่าขายสินค้าละเมิดสิทธิบัตร
2. ซื้อมาแล้ว "ผลิตเพิ่ม" หรือทำซ้ำ
การสิ้นสิทธิใช้กับ "สินค้าชิ้นที่ซื้อมา" เท่านั้น ถ้าคุณซื้อ 1 ชิ้น แล้วไปแกะแบบเพื่อผลิตขายเอง แบบนี้ละเมิดสิทธิบัตรชัดเจน
3. ดัดแปลงจนเหมือนสร้างสินค้าใหม่
การซ่อมแซมตามปกติทำได้ แต่ถ้าดัดแปลงหรือประกอบใหม่จนเท่ากับ "ผลิตสินค้าขึ้นใหม่" อาจเข้าข่ายละเมิดได้ กรณีนี้ต้องดูข้อเท็จจริงเป็นราย ๆ ไป
4. ติดเรื่องกฎหมายอื่น ไม่ใช่แค่สิทธิบัตร
แม้ไม่ผิดสิทธิบัตร แต่ยังอาจมีประเด็นอื่น เช่น
-เครื่องหมายการค้า: ใช้โลโก้แบรนด์ในโฆษณาจนคนเข้าใจผิดว่าเป็นตัวแทนจำหน่ายทางการ
-สัญญา: ถ้าคุณเป็นตัวแทนหรือดีลเลอร์ที่เซ็นสัญญาจำกัดพื้นที่ขาย การฝ่าฝืนอาจเป็นการผิดสัญญา
-กฎระเบียบสินค้า: เช่น สินค้าบางประเภทต้องขอ อย. หรือ มอก. ก่อนขายในไทย
สรุปง่าย ๆ ใน 3 บรรทัด
✅ ซื้อของแท้ที่ขายโดยได้รับอนุญาต → ใช้ ขายต่อ นำเข้าได้
❌ ของก๊อป / ผลิตเพิ่มเอง → ละเมิดสิทธิบัตร
⚠️ ไม่ผิดสิทธิบัตร ไม่ได้แปลว่าไม่ผิดกฎหมายอื่น ควรเช็กเครื่องหมายการค้า สัญญา และใบอนุญาตด้วย
มีคำถามเรื่องสิทธิบัตรหรือการขายต่อสินค้า? ปรึกษา PatentThai ได้ที่ ☎ 085-498-2997 | LINE: @patentthai