นำภาพหน้าจอแอปคนอื่นมาใช้ในบทความรีวิว ได้ไหม? ผิดลิขสิทธิ์หรือเปล่า
คำตอบสั้น ๆ: ได้ ถ้าใช้เพื่อ "รีวิว วิจารณ์ หรือแนะนำ" แอปนั้นจริง ๆ ใช้ภาพเท่าที่จำเป็น และระบุว่าแอปนี้เป็นของใคร เพราะกฎหมายลิขสิทธิ์ไทยมีข้อยกเว้นให้การติชม วิจารณ์ หรือแนะนำผลงาน ไม่ถือเป็นการละเมิด แต่ถ้าเอาภาพไปใช้เพื่อการค้า ทำให้คนเข้าใจผิด หรือใช้เยอะเกินจำเป็น ก็อาจเสี่ยงได้
ทำไมภาพหน้าจอแอปถึงมีลิขสิทธิ์?
หน้าตาแอปไม่ได้เกิดขึ้นเอง ทั้งดีไซน์หน้าจอ ไอคอน ภาพประกอบ และข้อความในแอป ล้วนเป็นผลงานที่มีคนสร้างขึ้น ซึ่งอาจได้รับความคุ้มครองตาม พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 เช่น งานศิลปกรรม หรืองานวรรณกรรม (ตัวโปรแกรมคอมพิวเตอร์เองก็นับเป็นงานวรรณกรรม)
พูดง่าย ๆ คือ ตอนเรากดแคปหน้าจอ เท่ากับเรากำลัง "ทำซ้ำ" ผลงานของคนอื่นอยู่ ถ้าไม่เข้าข้อยกเว้นของกฎหมาย ก็อาจถือว่าละเมิดลิขสิทธิ์ได้
ข้อยกเว้นที่ทำให้นักรีวิวใช้ภาพได้
กฎหมายไทยไม่ได้ห้ามทุกกรณี โดย มาตรา 32 กำหนดว่าการใช้งานอันมีลิขสิทธิ์บางลักษณะไม่ถือเป็นการละเมิด หนึ่งในนั้นคือ การติชม วิจารณ์ หรือแนะนำผลงาน โดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ และ มาตรา 33 ยังอนุญาตให้อ้างอิงหรือคัดลอกงานได้ "พอสมควร" เมื่อระบุว่าใครเป็นเจ้าของ
แต่มีเงื่อนไขหลักที่ต้องผ่านด้วย คือ
ไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์ตามปกติ ของเจ้าของงาน
ไม่กระทบสิทธิของเจ้าของเกินสมควร
ตัวอย่างที่เห็นภาพชัด: แคปหน้าจอแอปธนาคาร 3–4 ภาพ เพื่ออธิบายว่าเมนูโอนเงินใช้ง่ายหรือยาก แบบนี้คือการรีวิว ไม่ได้แย่งรายได้เจ้าของ ส่วนใหญ่จึงอยู่ในขอบเขตที่ทำได้
5 เช็กลิสต์ก่อนโพสต์ภาพหน้าจอแอป
1. ใช้เพื่อรีวิวจริง
ภาพต้องประกอบเนื้อหาที่เราวิเคราะห์ ชี้จุดเด่น จุดด้อย หรือสอนวิธีใช้ ไม่ใช่เอาภาพสวย ๆ มาแปะเฉย ๆ
2. ใช้เท่าที่จำเป็น
เลือกเฉพาะหน้าจอที่เกี่ยวกับสิ่งที่พูดถึง ไม่ควรแคปทุกหน้าจนคนดูภาพแทนการใช้แอปจริงได้
3. ให้เครดิตเจ้าของ
เขียนใต้ภาพ เช่น "ภาพหน้าจอจากแอป XXX ของบริษัท YYY" เป็นการแสดง "การรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของ" ตามที่กฎหมายกำหนด
4. อย่าทำให้คนเข้าใจผิดว่าเป็นของเราหรือได้รับการสนับสนุน
ชื่อแอปและโลโก้มักเป็น เครื่องหมายการค้า ด้วย ใช้เพื่อบอกว่ากำลังรีวิวแอปอะไรได้ แต่ไม่ควรใช้โลโก้เป็นแบรนด์ของตัวเอง หรือทำให้ดูเหมือนเป็นพาร์ตเนอร์อย่างเป็นทางการ
5. เบลอข้อมูลส่วนตัว
ถ้าในภาพมีชื่อ เบอร์โทร รูปโปรไฟล์ หรือเลขบัญชีของคนอื่น ให้เบลอทิ้ง เพื่อไม่ให้เสี่ยงเรื่อง PDPA (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ซึ่งเป็นอีกกฎหมายที่แยกจากลิขสิทธิ์
กรณีไหนที่ "เสี่ยง" ผิดลิขสิทธิ์
-เอาภาพหน้าจอไปทำ โฆษณาขายของตัวเอง โดยไม่ได้รีวิวอะไรเลย
-นำภาพประกอบ ไอคอน หรือตัวละครในแอปไป ทำสินค้าขาย เช่น สติกเกอร์ เสื้อ
-แคป เนื้อหาที่ต้องจ่ายเงินดู (เช่น การ์ตูนหรือบทความในแอป) มาลงทั้งตอน
-เอาภาพหน้าจอแอปคู่แข่งมา ตัดต่อหรือบิดเบือน ให้ดูแย่เกินจริง (อาจเสี่ยงหมิ่นประมาทด้วย)
-ไม่ระบุที่มาเลย และนำเสนอเหมือนเป็นผลงานของตัวเอง
เคล็ดลับเล็ก ๆ ให้รีวิวปลอดภัยขึ้น
-ใช้ภาพจาก Press Kit หลายบริษัทมีหน้าเว็บสำหรับสื่อให้ดาวน์โหลดภาพอย่างเป็นทางการ
-แคปจากการใช้งานจริงของเราเอง แทนการก๊อปภาพจากเว็บอื่น เพราะภาพที่คนอื่นแคปและตกแต่งไว้ อาจมีลิขสิทธิ์ของคนนั้นซ้อนอีกชั้น
-อ่านเงื่อนไขของผู้พัฒนา บางแอประบุแนวทางการใช้ภาพและโลโก้ไว้ชัดเจน
-ถ้าเป็นงานรีวิวแบบได้ค่าจ้าง (Sponsored) ควรขออนุญาตเป็นลายลักษณ์อักษรไว้เลย จะสบายใจที่สุด
สรุป
ภาพหน้าจอแอปมีลิขสิทธิ์ แต่กฎหมายไทยเปิดช่องให้นักรีวิวใช้ได้ ถ้า รีวิวจริง ใช้พอดี ให้เครดิต ไม่ทำให้เข้าใจผิด และเบลอข้อมูลส่วนตัว แค่ทำตาม 5 ข้อนี้ บทความรีวิวของคุณก็ปลอดภัยขึ้นมาก
หากยังไม่แน่ใจว่างานของคุณเข้าข่ายใช้ได้หรือไม่ หรือได้รับหนังสือเตือนเรื่องลิขสิทธิ์ ปรึกษา PatentThai ได้ที่ โทร 085-498-2997 หรือ LINE: @patentthai