ลืมชำระค่าธรรมเนียมรายปี สิทธิบัตรสิ้นผลเมื่อไร และแก้ได้หรือไม่?
คำตอบสั้น: สิทธิบัตรในไทยต้องจ่ายค่าธรรมเนียมรายปีตั้งแต่ปีที่ 5 ภายใน 60 วันนับจากวันเริ่มปีนั้น ถ้าเลยกำหนด ยังจ่ายได้อีก 120 วันโดยเสียค่าธรรมเนียมเพิ่ม 30% แต่ถ้ายังไม่จ่าย สิทธิบัตรจะถูกเสนอให้เพิกถอน ทั้งนี้ยังมีช่องทางขอผ่อนผันได้ภายใน 60 วันหลังทราบคำสั่ง หากมีเหตุจำเป็นจริง
หลายคนตั้งใจยื่นจดสิทธิบัตรแทบตาย พอได้รับอนุมัติแล้วกลับลืมเรื่องสำคัญอย่าง "ค่าธรรมเนียมรายปี" จนสิทธิบัตรหลุดมือไปแบบไม่รู้ตัว บทความนี้จะอธิบายแบบเข้าใจง่ายว่า ต้องจ่ายเมื่อไร ลืมแล้วเกิดอะไรขึ้น และยังแก้ไขได้หรือไม่
ค่าธรรมเนียมรายปีสิทธิบัตรคืออะไร?
ค่าธรรมเนียมรายปีเปรียบเหมือน "ค่ารักษาสิทธิ์" ที่เจ้าของสิทธิบัตรต้องจ่ายทุกปี เพื่อให้สิทธิบัตรยังคุ้มครองต่อไปได้ ถ้าไม่จ่าย ความคุ้มครองที่ลงทุนลงแรงมาก็อาจสิ้นสุดลง
ใช้กับ สิทธิบัตรการประดิษฐ์ และ อนุสิทธิบัตร ส่วนสิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ไม่มีค่าธรรมเนียมรายปี
ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมรายปีเมื่อไร?
1.เริ่มจ่ายปีที่ 5 ของอายุสิทธิบัตร (นับจากวันยื่นคำขอ ไม่ใช่วันที่ได้รับจด)
2.ต้องจ่ายภายใน 60 วัน นับจากวันเริ่มต้นของปีที่ 5 และทุกปีหลังจากนั้น
3.ถ้าสิทธิบัตรออกหลังปีที่ 5 ไปแล้ว (เพราะพิจารณานาน) ให้จ่ายย้อนหลังตั้งแต่ปีที่ 5 จนถึงปีที่ออกสิทธิบัตร ภายใน 60 วันนับจากวันออกสิทธิบัตร
ตัวอย่าง: ยื่นคำขอวันที่ 1 มีนาคม 2565 ปีที่ 5 จะเริ่มวันที่ 1 มีนาคม 2569 ต้องจ่ายภายใน 60 วัน คือประมาณต้นเดือนพฤษภาคม 2569
ถ้าลืมจ่าย จะเกิดอะไรขึ้น?
กฎหมายไม่ได้ตัดสิทธิ์ทันที แต่มีลำดับขั้นแบบนี้
ขั้นที่ 1 – เลยกำหนด 60 วัน: ยังจ่ายได้ แต่ต้องเสีย ค่าธรรมเนียมเพิ่ม 30% ของค่าธรรมเนียมรายปี และต้องจ่ายทั้งหมด ภายใน 120 วัน นับจากวันครบกำหนดเดิม
ขั้นที่ 2 – เลย 120 วันแล้วยังไม่จ่าย: อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญาจะรายงานต่อคณะกรรมการสิทธิบัตร เพื่อ สั่งเพิกถอนสิทธิบัตร
ขั้นที่ 3 – ถูกเพิกถอน: การประดิษฐ์ของคุณไม่ได้รับความคุ้มครองอีกต่อไป ใครจะนำไปผลิตหรือขายก็ได้ และ ยื่นจดใหม่ไม่ได้ เพราะการประดิษฐ์ถูกเปิดเผยไปแล้ว ถือว่าไม่ใช่ของใหม่
สิทธิบัตรถูกเพิกถอนแล้ว แก้ได้หรือไม่?
ยังมีโอกาส แต่ไม่ง่าย ถ้าเจ้าของสิทธิบัตรยื่นคำร้องต่อคณะกรรมการสิทธิบัตร ภายใน 60 วันนับจากวันที่ทราบคำสั่งเพิกถอน และแสดงให้เห็นว่ามี เหตุจำเป็น ที่ทำให้จ่ายไม่ทันจริง ๆ คณะกรรมการอาจขยายเวลาให้จ่าย หรือยกเลิกคำสั่งเพิกถอนได้
สิ่งที่ควรรู้:
1.เป็นดุลพินิจของคณะกรรมการ ไม่มีอะไรรับประกันว่าจะได้คืน
2."ลืม" หรือ "ยุ่งจนไม่มีเวลา" มักไม่ถือเป็นเหตุจำเป็น
3.ต้องมีหลักฐานประกอบคำร้องให้ชัดเจน
4.ถ้าเลย 60 วันไปแล้ว แทบไม่มีทางแก้
วิธีป้องกันไม่ให้สิทธิบัตรสิ้นผล
1.จดวันครบกำหนดลงปฏิทิน ตั้งเตือนล่วงหน้าอย่างน้อย 30 วัน
2.อัปเดตที่อยู่ติดต่อกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา ให้เป็นปัจจุบันเสมอ
3.จ่ายล่วงหน้าทีเดียว กฎหมายเปิดให้ชำระค่าธรรมเนียมรายปีล่วงหน้าทั้งหมดในครั้งเดียวได้ ไม่ต้องกังวลทุกปี (แต่ถ้าภายหลังคืนสิทธิบัตรหรือถูกเพิกถอน จะขอเงินคืนไม่ได้)
4.ให้ตัวแทนสิทธิบัตรดูแลแทน เหมาะกับธุรกิจที่มีสิทธิบัตรหลายฉบับ ลดความเสี่ยงจากความผิดพลาด
สรุป
ค่าธรรมเนียมรายปีเป็นเรื่องเล็กที่ส่งผลใหญ่ ลืมจ่ายครั้งเดียวอาจเสียสิทธิบัตรที่ลงทุนมาหลายปี จำง่าย ๆ ว่า "ปีที่ 5 – 60 วัน – ปรับ 30% – อีก 120 วัน" และถ้าถูกเพิกถอนแล้ว ให้รีบดำเนินการภายใน 60 วัน
ไม่แน่ใจว่าสิทธิบัตรของคุณครบกำหนดเมื่อไร หรือกำลังเจอปัญหาสิทธิบัตรถูกเพิกถอน?
ปรึกษา PATENTTHAI ผู้เชี่ยวชาญด้านสิทธิบัตรและกฎหมาย
📞 085-498-2997 | LINE: @patentthai