เจ้าของสิทธิบัตรสละข้อถือสิทธิบางข้อได้ไหม?
คำตอบสั้น ๆ: ได้ครับ เจ้าของสิทธิบัตร (กฎหมายเรียกว่า "ผู้ทรงสิทธิบัตร") สามารถขอ เลิกข้อถือสิทธิบางข้อ ได้ โดยไม่ต้องคืนสิทธิบัตรทั้งฉบับ ตามมาตรา 53 แห่ง พ.ร.บ.สิทธิบัตร พ.ศ. 2522 แต่ถ้ามีเจ้าของร่วม หรือเคยอนุญาตให้คนอื่นใช้สิทธิไว้ ต้องได้รับความยินยอมจากคนเหล่านั้นก่อน
ฟังดูง่าย แต่ก่อนตัดสินใจ มีเรื่องที่ควรรู้อีกนิด มาดูกันทีละข้อครับ
ข้อถือสิทธิ คืออะไร?
ลองนึกภาพว่าสิทธิบัตรเหมือน "โฉนดที่ดิน" ของสิ่งประดิษฐ์ ส่วน ข้อถือสิทธิ (Claims) ก็คือ "เส้นแนวเขตที่ดิน" ที่บอกว่าเราคุ้มครองอะไรบ้าง
สิทธิบัตรหนึ่งฉบับมักมีข้อถือสิทธิหลายข้อ เช่น
ข้อ 1 คุ้มครองตัวเครื่องจักรทั้งเครื่อง
ข้อ 2 คุ้มครองชิ้นส่วนพิเศษในเครื่อง
ข้อ 3 คุ้มครองวิธีการผลิต
แต่ละข้อแยกกันชัดเจน จึงสามารถ "ตัดออก" เฉพาะบางข้อได้ โดยข้อที่เหลือยังคุ้มครองตามปกติ
ทำไมเจ้าของสิทธิบัตรถึงอยากสละบางข้อ?
ฟังดูแปลกที่ใครจะยอมทิ้งสิทธิ์ของตัวเอง แต่ในทางปฏิบัติมีเหตุผลที่สมเหตุสมผลหลายอย่าง
1.ข้อนั้นมีจุดอ่อน – เช่น พบว่ามีคนทำสิ่งเดียวกันมาก่อน หากปล่อยไว้ คู่แข่งอาจใช้เป็นช่องฟ้องเพิกถอน
2.ลดความเสี่ยงในการต่อสู้คดี – ตัดข้อที่อ่อนออก เหลือแต่ข้อที่แข็งแรง ทำให้สิทธิบัตรโดยรวมมั่นคงขึ้น
3.ข้อนั้นไม่มีประโยชน์ทางธุรกิจแล้ว – เทคโนโลยีเปลี่ยน สินค้าเลิกผลิต ไม่จำเป็นต้องถือไว้
4.ใช้เจรจาทางธุรกิจ – บางครั้งการยอมปล่อยบางข้อช่วยให้ตกลงกับคู่ค้าหรือคู่กรณีได้ง่ายขึ้น
เงื่อนไขสำคัญตามกฎหมาย (มาตรา 53)
กฎหมายเปิดทางให้สละบางข้อได้ แต่มี 2 กรณีที่ต้องขอความยินยอมก่อน
1. มีผู้ทรงสิทธิบัตรร่วม
ถ้าสิทธิบัตรเป็นชื่อร่วมกันหลายคน ต้องได้รับความยินยอมจาก ทุกคน จะตัดสินใจคนเดียวไม่ได้
2. เคยอนุญาตให้คนอื่นใช้สิทธิ
ถ้าเคยให้ license กับบริษัทอื่น หรือมีการบังคับใช้สิทธิตามที่กฎหมายกำหนด ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ได้รับอนุญาตนั้นด้วย เพราะการตัดข้อถือสิทธิอาจกระทบสิทธิ์ที่เขาจ่ายเงินซื้อไปแล้ว
นอกจากนี้ ต้องทำตามหลักเกณฑ์และวิธีการที่กฎกระทรวงกำหนด โดยยื่นเรื่องต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา
ข้อควรระวังก่อนสละข้อถือสิทธิ
⚠️ สละแล้ว เอาคืนไม่ได้ – ข้อที่ตัดออกไปจะไม่ได้รับความคุ้มครองอีก คนอื่นอาจนำไปใช้ได้อย่างเสรี
⚠️ ดูความเชื่อมโยงของแต่ละข้อ – ข้อถือสิทธิบางข้อเป็น "ข้อย่อย" ที่อ้างอิงข้อหลัก ถ้าตัดผิดข้อ อาจทำให้ขอบเขตคุ้มครองแคบกว่าที่ตั้งใจ
⚠️ เช็กสัญญาเดิมให้ดี – หากมีสัญญา license หรือสัญญาร่วมทุน อาจมีเงื่อนไขห้ามแก้ไขสิทธิบัตรโดยไม่แจ้ง
⚠️ พิจารณาทางเลือกอื่นก่อน – บางกรณีอาจไม่จำเป็นต้องสละ แต่มีวิธีจัดการที่ดีกว่า ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ขั้นตอนโดยสรุป
1.วิเคราะห์ข้อถือสิทธิทั้งหมด – ข้อไหนแข็งแรง ข้อไหนเสี่ยง
2.ตรวจสอบผู้เกี่ยวข้อง – มีเจ้าของร่วมหรือผู้ได้รับอนุญาตใช้สิทธิไหม
3.ขอหนังสือยินยอม (ถ้ามี)
4.ยื่นคำขอต่อกรมทรัพย์สินทางปัญญา ตามแบบฟอร์มและหลักเกณฑ์ที่กำหนด
5.ติดตามผลและตรวจสอบการบันทึกในทะเบียน
สรุป
เจ้าของสิทธิบัตร สละข้อถือสิทธิบางข้อได้ ตามมาตรา 53 พ.ร.บ.สิทธิบัตร เป็นเครื่องมือที่ช่วยให้สิทธิบัตรแข็งแรงขึ้น ลดความเสี่ยงทางคดี และตอบโจทย์ธุรกิจ แต่เพราะ "สละแล้วเอาคืนไม่ได้" การวางแผนให้ถูกตั้งแต่แรกจึงสำคัญที่สุด
📞 ปรึกษา PATENTTHAI patent & law firm
โทร: 085-498-2997 | LINE: @patentthai