พนักงานเป็นคนคิดสิ่งประดิษฐ์ บริษัทได้สิทธิยื่นสิทธิบัตรเลยไหม?
หลายบริษัทมีทีมวิจัย วิศวกร หรือพนักงานที่ช่วยกันพัฒนาสินค้าใหม่ แล้วมักเข้าใจว่า “ทำในบริษัท ก็ต้องเป็นของบริษัททั้งหมด”
ขณะที่พนักงานบางคนก็คิดว่า “ผมเป็นคนประดิษฐ์ สิทธิยื่นสิทธิบัตรต้องเป็นของผม”
ความจริงต้องดูมากกว่าว่าใครเป็นคนคิดครับ
วันนี้ ผมสรุปหลักสำคัญให้เข้าใจง่าย ๆ
ผู้ประดิษฐ์ กับผู้มีสิทธิขอรับสิทธิบัตร อาจเป็นคนละคน
“ผู้ประดิษฐ์” คือผู้ที่สร้างการประดิษฐ์ขึ้น
แต่ “ผู้มีสิทธิขอรับสิทธิบัตร” ต้องพิจารณาตามกฎหมาย สัญญาจ้าง หน้าที่งาน และที่มาของการพัฒนาสิ่งประดิษฐ์นั้นด้วย
ตามพระราชบัญญัติสิทธิบัตร หากลูกจ้างประดิษฐ์ขึ้นจากการทำงานตามสัญญาจ้าง หรือสัญญาจ้างมีวัตถุประสงค์ให้ทำการประดิษฐ์ สิทธิขอรับสิทธิบัตรย่อมตกแก่นายจ้าง เว้นแต่สัญญาจะกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น
ไม่ได้เป็นฝ่ายวิจัย ก็อย่าเพิ่งสรุปว่าไม่เกี่ยวกับบริษัท
กฎหมายยังครอบคลุมกรณีที่ลูกจ้างนำวิธีการ สถิติ หรือรายงานซึ่งเข้าถึงได้เพราะเป็นลูกจ้างมาใช้ในการประดิษฐ์ แม้สัญญาจ้างจะไม่ได้กำหนดให้ทำหน้าที่ประดิษฐ์โดยตรง
ดังนั้น คำถามสำคัญจึงไม่ใช่แค่ “คิดที่บ้านหรือคิดที่บริษัท” แต่ควรดูด้วยว่า
1. สิ่งประดิษฐ์เกี่ยวข้องกับหน้าที่งานหรือไม่
2. สัญญาจ้างกำหนดเรื่องสิ่งประดิษฐ์ไว้อย่างไร
3. ใช้ข้อมูล วิธีการ เครื่องมือ หรือทรัพยากรของบริษัทหรือไม่
4. ใครมีส่วนสร้างสรรค์แนวคิดทางเทคนิคจริง
5. มีหลักฐานการพัฒนาและวันที่เกี่ยวข้องครบหรือไม่
ลูกจ้างยังมีสิทธิที่ควรรู้
ในกรณีที่สิทธิขอรับสิทธิบัตรตกแก่นายจ้าง และนายจ้างได้รับประโยชน์จากการประดิษฐ์หรือนำสิ่งประดิษฐ์นั้นไปใช้ กฎหมายกำหนดให้ลูกจ้างมีสิทธิได้รับ “บำเหน็จพิเศษ” ตามหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้อง
จึงไม่ควรเข้าใจว่าเมื่อนายจ้างเป็นผู้มีสิทธิยื่นแล้ว บทบาทและสิทธิของลูกจ้างจะหมดไปทั้งหมด
ก่อนยื่นคำขอ บริษัทและพนักงานควรทำอะไร?
1. ตรวจสัญญาจ้างและข้อตกลงด้านทรัพย์สินทางปัญญา
2. บันทึกว่าใครมีส่วนคิดหรือพัฒนาส่วนใด
3. แยกผู้ประดิษฐ์ออกจากชื่อผู้ขอรับสิทธิบัตรให้ถูกต้อง
4. ตรวจหลักฐานการใช้ข้อมูลและทรัพยากรของบริษัท
5. ตกลงขั้นตอนเปิดเผยสิ่งประดิษฐ์ภายในองค์กรให้ชัดเจน
เรื่องนี้ไม่ควรรอให้สินค้าใกล้ออกตลาดแล้วค่อยตกลงกัน เพราะหากระบุผู้ประดิษฐ์หรือผู้มีสิทธิยื่นไม่ตรงกับข้อเท็จจริง อาจทำให้เกิดข้อพิพาทและกระทบการดำเนินคำขอภายหลังได้ครับ
หากบริษัทหรือพนักงานกำลังพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ร่วมกัน แต่ยังไม่แน่ใจว่าใครควรเป็นผู้ยื่นคำขอ
ปรึกษา PATENTTHAI เพื่อช่วยตรวจสอบข้อมูลและวางแนวทางที่เหมาะสมกับกรณีของคุณได้ครับ
*เนื้อหานี้เป็นความรู้ทั่วไป สิทธิของแต่ละฝ่ายขึ้นอยู่กับสัญญา หน้าที่งาน ที่มาของข้อมูล และข้อเท็จจริงของแต่ละกรณี